Сабан туе җиткәнне атлар да сизә

Автор: Таңсылу Саниева,

«Маяк» газетасы архивыннан, «Авылым уңганнары» сәхифәсе.

Атсыз татар – канатсыз, дигән гыйбарә күпләргә та­ныштыр. Чыннан да, та­тар халкын тарихта атсыз күзаллап булмый. Элек тез­ген тота алган һәр ир бала атка атланган.

Бүген инде йөк ташу, транс­порт хезмәтен үтәгән көмеш тояк тулпарларны тулысы белән «ти­мер атлар» алыштырды. Шулай да хуҗалыкларында ат асраучылар булу күңелне сөендерә. Димәк, ат­лар бетми әле... «Ат җене» кагыл­ганнар да юк түгел Азнакаебызда. Ат түгел, бер сыер асрауны авыр санаган дәвердә Буралы авылын­да гомер итүче Җиһангировлар хуҗалыкларында 35 баш ат тоталар.

– Бәләкәй чакта и-ии кызыга идем атларга! Аның ат тотучысы да сирәк, бик кирәккәндә сорасаң да, алары да бирәм дип тормый иде. Әнә шул чакта, үскәч, үзем дә ат­лар тотачакмын дигән максат куй­ган идем. Хуҗалыгыбызда беренче атны алганда да 26 ел булган. Бүген инде йөк ташырга, йөрергә машина­лар да бар. Әмма аттан бер дә аеры­ласы килми. Ат – җанымның яртысы ул, – ди гаилә башлыгы Атлас абый.

Бертуганы Әнсар абый белән бергә эшлиләр алар. “Атадан күргән – ук юнган”, ди халык мәкале. Әнсар абыйның улы Айзатка да, Атлас абыйның уллары Азамат белән Ал­мазга да “ат җене” әтиләреннән күчкән. Алар тәпи киткәнче ияр өстендә булганнар дисәң дә ярый.

– Ат сыртында туган балалар дип йөртәләр улларыбызны авыл­да да, – дип елмая әниләре Азилә ханым да.

Ике яшьлек малайлар ат өстендә йөрсәләр, гаҗәпләнүеңнән шулай диярсең дә! Ат өстендә йөрү – бер хәл, ә менә алар­ны бар җаныңны биреп яра­ту – икенче. Җиһангировлар әнә шул җылылыкны балаларына да сеңдерә алганнар. Улларының һәр күзәнәкләре белән атлар, малларны яратулары күзләреннән үк күренеп тора.

Икесенең дә уллары ел саен Сабантуйларда катнашып, гел беренчелекне бирмиләр. Беренче карашка Сабантуй мәйданына ат алып килеп, аны чаптыруның бер авыр­лыгы да юк сыман. Чынлыкта исә, атларны ярышка әзерләү – зур тырышлык һәм са­бырлык сорый.

– Ат белән даими шөгыльләнгән, аны бар күңелеңне биреп тәрбияләгән очрак­та гына ул сине уңышлы чыгышы белән сөендерәчәк. Аларны кыш көннәрендә дә тик тотмыйбыз, көн саен йөреп керергә ты­рышабыз, солы, печәнне яратып ашыйлар, – ди алты яшьтән Сабан туенда атта чап­кан Азамат.

Ул үзе бүген Актүбә бистәсе ат спорты мәктәбендә эшли. Ярышка атлар әзерли, үзе дә чаба.

Айзат – “Татнефть”тә оператор. “Әле теле ачылмас борын йөгән өстерәп, “минеке” дип йөри иде инде ул”, – диләр якыннары Айзат турында.

– Атлар белән мавыгу – авыру кебек, ан­нан арынып булмый. Аларны тәрбияләү – үзе бер рәхәт. Кешеләр бер-берсеннән аерыл­ган кебек, атлар да шулай. Һәрберсенең үз холкы-фигыле, – ди ул.

Һәр елны авыл атлары белән чабышка чыгып, призлы урыннар яулаган егетләрнең күңелләрен тырмаган әйберләр дә бар.

– Атка кул күтәргәнне, камчы белән сук­канны җенебез сөйми. Шундый кешеләрне күрсәк, җан әрни. Үзең караган, колын ча­гыннан тәрбияләп үстергән хайванга ничек сукмак кирәк, – ди алар.

Терлек азыгын да үзләре әзерли Җиһангировлар. 14 гектар пай җирләре бар, печәнен дә чәчкәннәр, игеннәре дә күкрәп үсә.

Ат элек-электән ир-егетнең таянычы гына түгел, ә канаты да булган. Шуңа язманы Марсель Галиев сүзләре белән тәмамлыйсы килә: “...Югалмасын юргалар, армасын арга­маклар, чалыкмасын чаптарлар, елкылдасын елкылар, айгылдасын айгырлар...”